Trong cuốn sách Des étoiles dans leurs yeux, các phóng viên Philippe Sanfourche, Loïc Tanzi và François Vignolle nhìn lại hành trình của đội tuyển Pháp tại World Cup Mỹ. Trong đó, Didier Deschamps — HLV mang tính lịch sử công lao lớn nhưng cũng đầy tranh cãi — trở thành nhân vật quan trọng của cuốn sách.
Paris Match: Cuốn sách mới Des étoiles dans leurs yeux của các bạn ra mắt đúng thời điểm đặc biệt — Chủ tịch FIFA Infantino đang cố mở cửa vốn bóng đá toàn cầu cho nhà đầu tư tư nhân. Khi đọc sách, ảnh hưởng của thương mại hóa bóng đá rất rõ.
François Vignolle: Tất nhiên xu hướng ấy đã tồn tại từ World Cup Qatar trước đó, nhưng trong World Cup Mỹ còn rõ hơn. Kế hoạch của Infantino là thông qua thành lập một công ty thương mại mới, chuyển một phần hoạt động thương mại của FIFA — đặc biệt nghiệp vụ liên quan World Cup — cho nhà đầu tư tư nhân.
Xu hướng FIFA chuyển sang thương mại hóa bóng đá có thể truy về năm 2002. Ở World Cup 1998, thương mại hóa bóng đá vẫn mang màu sắc “thủ công xưởng nhỏ” mạnh. Đến 2002, doanh thu bản quyền truyền hình bắt đầu bùng nổ; bán hàng hóa và vé cũng tăng theo.
Trước đó chúng tôi từng nghi ngờ tỷ lệ khán giả trên sân ở World Cup Mỹ, nhưng cuối cùng tỷ lệ lấp đầy vượt 90%. Bản quyền truyền hình mang đến áp lực doanh thu lớn; nhà đài cần thu hồi chi phí — đó cũng là lý do trận đấu xuất hiện tạm dừng uống nước, vì điều đó cho phép truyền hình chèn quảng cáo một phút hoặc lâu hơn, tùy theo sắp xếp của từng kênh.
Đài Fox của Mỹ chính là nhờ cách đó để có lãi từ việc phát sóng giải. Đúng vậy — điều người ta nghĩ đến trước hết là làm sao tạo thêm doanh thu.
Điều này đã cách rất xa triết lý của Jules Rimet, người sáng lập World Cup. Bốn năm nữa chúng ta sẽ đón kỷ niệm 100 năm lần đầu World Cup được tổ chức tại Uruguay. Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Pháp Philippe Diallo trong sách giải thích rất rõ về điều này.
Dù FIFA là tổ chức phi lợi nhuận và phân bổ một phần doanh thu, điều đó không đồng nghĩa với toàn bộ lợi nhuận họ tạo ra từ World Cup.
Ví dụ, nhà vô địch Club World Cup Chelsea nhận thưởng gần 100 triệu euro — gần gấp đôi thu nhập của nhà vô địch World Cup Tây Ban Nha.
Một số người ở tầng quản lý khi giấu tên cũng bày tỏ nghi ngờ với giải đấu mới này, nhưng FIFA muốn thách thức UEFA vì UEFA nắm “mỏ vàng” diễn ra hàng năm — Champions League. Infantino đang dùng tiền thay thế chủ nghĩa lãng mạn của bóng đá.
Cuốn sách có hai nhân vật chính: một là Didier Deschamps, một là Kylian Mbappé. Các bạn xác định hướng này từ trước khi World Cup bắt đầu chứ?
Đúng vậy. Với chúng tôi, Didier Deschamps là nhân vật quan trọng nhất, vì đây là World Cup cuối cùng của ông. Ông là sợi chỉ xuyên suốt cả cuốn sách.
Ngoài ra, bản thân Deschamps đại diện cho một đoạn lịch sử bóng đá Pháp. Cuối thập niên 1980 ông bắt đầu sự nghiệp từ Nantes, sau đó trở thành đội trưởng giúp Marseille vô địch Champions League năm 1993, rồi trở thành đội trưởng đội tuyển Pháp vô địch World Cup, sát cánh cùng Zidane.
Chưa từng có HLV tuyển Pháp nào có nhiệm kỳ dài đến vậy — 14 năm. Vô địch World Cup là thành tựu cực kỳ hiếm; vinh quang ấy mãi không thể bị lấy đi.
Tất nhiên người ta có thể chỉ trích đội Pháp năm ấy chơi không đẹp mắt, vì triết lý chiến thuật của ông gần với người thầy Aimé Jacquet: phòng ngự vững chắc, sở hữu hàng tiền vệ cứng rắn nghiêng về phòng ngự.
Nhưng sau khi thua Tây Ban Nha ở bán kết EURO, ông đã cải cách. Ông tự nhủ: “Tôi có một nhóm cầu thủ tấn công cực kỳ tài năng. Bên ngoài luôn chỉ trích tôi quá bảo thủ, quá khăng khăng với nguyên tắc của mình — vậy giờ tôi sẽ thay đổi triệt để, để tất cả những cầu thủ ấy phát huy hết.”
Với chúng tôi, không thể không dành cho ông nhiều trang. Câu chuyện cá nhân của ông còn kèm nỗi đau lớn khi người mẹ qua đời.
Ngoài ra, sự thay đổi ông tạo ra từng khiến chúng tôi tin đội Pháp có thể đi đến cùng — cho đến khi thua Tây Ban Nha.
Vì vậy cuối cùng còn lại là nuối tiếc. Ông ngã ở bước cuối, và trận ấy thể hiện rất tệ. Chúng tôi không thấy đội Pháp quen thuộc.
Đó là một đòn nặng, vì ông vốn có cơ hội đưa Pháp vào chung kết World Cup ba kỳ liên tiếp — điều sẽ tạo nên lịch sử.
Còn Mbappé là ngôi sao vượt ra ngoài bản thân bóng đá. Trước đó anh cần giành lại sự công nhận. Anh bị nghi ngờ ở Real Madrid; cách anh bày tỏ công khai cũng thường bị chỉ trích.
Nhưng ở World Cup, anh gần như hoàn hảo. Anh thể hiện rất chín chắn, bảo vệ đội tuyển Pháp và gánh trách nhiệm trên sân. Đến trận gặp Tây Ban Nha anh cũng chơi tệ như các đồng đội khác, nhưng cuối cùng vẫn là vua phá lưới World Cup. Vì vậy cả hai người đều không thể thiếu.
Bóng của Zinedine Zidane cũng xuyên suốt hành trình World Cup của đội Pháp. Anh nghĩ điều đó gây áp lực lớn lên Deschamps không?
Tôi không chắc. Khi Didier Deschamps tuyên bố sẽ rời tuyển Pháp sau World Cup 2026, mọi người đều bất ngờ.
Thời điểm là ngày 6/1/2025, ông tháp tùng Đệ nhất phu nhân Pháp Brigitte Macron tham dự hoạt động “Pièces Jaunes” trên kênh TF1.
Philippe Diallo sau đó kể với chúng tôi theo cách khá uyển chuyển rằng ông ấy bất ngờ với quyết định này.
Nhưng bằng tuyên bố ấy Deschamps đã giải phóng áp lực. Ông không chỉ khiến bản thân nhẹ nhõm mà còn giúp Liên đoàn bóng đá Pháp thoát áp lực: “Được rồi, tôi sẽ rời đi.”
Thực tế ông biết làm vậy có thể kết thúc mọi tranh cãi về người kế nhiệm, đồng thời tránh để những chủ đề ấy ảnh hưởng giai đoạn cuối nhiệm kỳ và việc chuẩn bị của đội.
Từ góc độ ấy, tôi nghĩ khi rời đi ông nhẹ nhõm hơn. Đồng thời điều đó cũng giảm áp lực truyền thông của Diallo, vì sau đó ông ấy đàm phán với Zinedine Zidane sẽ dễ dàng hơn nhiều — mà Zidane chính là lựa chọn công chúng mong muốn nhất.
Tuy nhiên trong World Cup Mỹ, ông cảm thấy mình không nhận được sự ủng hộ. Ông cho rằng Liên đoàn bóng đá Pháp đã bắt đầu nghiêng về Zidane.
Giữa Liên đoàn bóng đá Pháp và Deschamps dường như có một “bức tường Boston”. Didier Deschamps thực ra là người rất nhạy cảm — điều đó khá mâu thuẫn.
Ông nói trong buổi phỏng vấn trên M6: “Ở đây đã trở nên không thở nổi.” Câu ấy không chỉ nhắm vào dư luận bên ngoài mà còn nhắm vào Liên đoàn bóng đá Pháp.
“Phát ngôn về trọng tài của ông ấy là ‘cú húc đầu kiểu Zidane’ của riêng mình”
Sách đề cập rằng đánh giá của ông về trọng tài sau bán kết là “cú húc đầu nhỏ” của ông — như thể cảm xúc mất kiểm soát. Đó là phép so sánh rất chính xác do người cộng tác Philippe Sanfourche đưa ra.
Tất nhiên không thể hoàn toàn đặt hai việc ngang hàng, nhưng đúng là giống phiên bản “cú húc đầu của Zidane” của Deschamps. Đó là khoảnh khắc phi lý trí; ông mất một phần kiểm soát.
Trước nay ông vốn rất biết kiểm soát bản thân, nói năng cũng rất thận trọng. Nhưng lần này ông lệch quỹ đạo.
Đáng tiếc là vì thế ông vấp ngã — vì thực tế trọng tài không mắc lỗi rõ ràng. Sau đó ông cũng điều chỉnh lại ở họp báo. Ông đủ thông minh để nhận ra trận ấy là một trận bóng đá tệ hại, một thất bại triệt để, và đó sẽ là hình ảnh cuối cùng người ta nhớ về ông.
Khi trả lời vài câu hỏi đầu, mọi cảm xúc ùa tới. Người luôn giữ kiểm soát ấy có một lần mất kiểm soát nhỏ.
Anh nghĩ ông sẽ sớm dẫn dắt lại câu lạc bộ hoặc đội tuyển không?
Trước hết ông cần nghỉ một thời gian. Gần đây ông vừa chúc mừng sinh nhật vợ Claude. Ngoài ra trong World Cup Mỹ ông còn đặc biệt trở về vùng Basque của Pháp dự tang lễ mẹ.
Ông trải qua quá nhiều cảm xúc, cần giải tỏa — nên ông sẽ nghỉ trước. Trước khi sang Mỹ, ông thực ra nghiêng về việc khá nhanh quay lại làm việc. Hiện chúng tôi chưa biết chi tiết cụ thể, nhưng có thể xác nhận ông đã nhận nhiều lời mời — gồm cả câu lạc bộ và đội tuyển quốc gia.
Vai trò HLV đội tuyển quốc gia là điều ông rất thích. Vì vậy ông đang quan sát. Khả năng với đội tuyển Italy không phải không có lý — nhưng cuối cùng Italy chọn hướng khác.
Hiện ông đúng là đang trong giai đoạn nghỉ. Nhấn mạnh lại: dẫn dắt tuyển Pháp là công việc cực kỳ tiêu hao. Nhưng tôi không nghĩ ông sẽ trải qua thời gian chờ đợi dài như Zidane — sẽ không năm năm không có việc. Ông vẫn yêu bóng đá. Ông không phải người chỉ nhìn lại quá khứ.
“Vì sao tên sách là Des étoiles dans leurs yeux?”
Dù bóng đá đã thương mại hóa cao độ, nó vẫn là một trong số ít thứ có thể đoàn kết đại chúng trong xã hội Pháp hiện đang rất phân mảnh.
Ban đầu chúng tôi muốn dùng khái niệm “những vì sao trong mắt”, nhưng sau đó quyết định đặt trọng tâm vào “họ”. Đây là một thế hệ cầu thủ đang trưởng thành, mang nhiều ước mơ.
Chúng tôi chứng kiến sự ra đời của một số ngôi sao mới — ví dụ Dayot Upamecano, bất ngờ thực sự của World Cup kỳ này; còn Michael Olise cần tiếp tục chứng minh bản thân.
Tôi muốn tin rằng dưới sự dẫn dắt của một tân HLV như Zinedine Zidane, những vì sao ấy vẫn có thể tiếp tục tỏa sáng.
Cập nhật lúc 03/08/2026 15:12